Kon ta bai,
Notabel ta un rúbrika semanal ku mi ta skibi (©) i ku ta saliendo for di yüli 2004 den e korant di atardi na Kòrsou: La Prensa.
Den e rúbrika aki mi ta trata diferente tópiko aktual i ku por ta di relevansia pa nos komunidatnan ku ta papia papiamentu.
Regularmente nos ta haña reakshon riba Notabel. Kuminsando awe mi ta publiká e reakshonnan aki riba notabel.com ku e speransa ku nos por interkambiá di ideanan grandi, pa yega na un mihó Kòrsou ku kontribushon di tur hende konsiente.
Lesa bo Notabel. I bo reakshon, opinion, sugerensia i ekspreshonnan; ta mas ku bonbiní. Djis mandanan na info@notabel.com.
Keda konsiente
Reyna Joe
3 di ougùstùs 2008
Bo ke haña Notabel tur siman
promé ku e sali den La Prensa?
Abon'é!
Algun reakshon riba Notabel publiká den La Prensa
From: Marco De Castro
Sent: Thursday, February 18, 2010 11:00 AM
To: laprensa@laprensacur.com
Subject: un pabien
Reina, bo artikulo den Notabel di la prensa di ajera, ta otro motibu pa bolbe felisita’bu.
Bon formula, bon ortografia y un masha bon kontenido. Un bon ehempel pa
tur sobra periodista/kolumnista sigui ku atenshon. Hopi pabien.
Marco de Castro
Fecha: 6 di desèmber 2008
Di: Nina Seilen, Ulanda
Sra. Reyna un saludo di "Nina"
Lesando bo Notabel: 'Kiko mal servisio bal?' mi ke kompartí ku 2 eksperensia den servisio na un pais chikí, tantu positivo komo negativo.
Balotá un hende ta e kos di mas malu pa un negoshi. Nos hendenan no mester ta kana presentá ku nan ta biní di afó pa haña e servisio meresí. Resientemente di fakansi na Kòrsou mi kier a bai playa, i ta'tin mester di un trahe di baño. Segun informashon mi por a bai Sta. Maria pa mas serka.
M'a bishitá un negoshi riba Rooseveltweg. Pa mi hinter e kompleho ta nobo.
Ku delikadesa mi a subi e stupi i drenta miéntras mi bista ta atmirá e área ku su kambio.
Apénas mi a drenta un sra. di habla spañó a aserká mi i kita mi tas ( di tamaño mediano).
"Mai mi ta pone bo tas na kaha". ---E sorpresa ta' grandi ku e tas a slep ku outomatismo for di mi man---. E dama a pone mi tas riba e tonbank kantu di un porta hanchu habri i kana bai patras laga mi keda di fris ta mira e tas, i e dama ku a somentá.
Den un reflèks mi a yega na mi tas habrí i saka mi polstas ku tur mi dokumentonan i plaka.
"ke desir señora bo ta protehá bo propiedat i mi plaka i pertinensianan no tin balorrr??"
--e volúmen di mi bos a subi manera ta un kònòpi a primi--
E dama a regresá.
"Nò Mai ta obligatorio pa laga tas na kaha'--el a kontestá mi--
Mi di: "Tende un kos aki! Trint'e piko aña pasá m'a laga e lugá aki nos tabatin tiendanan ku servisio. Esnan ku a bin destruí i roba ta boso! Si mi a lesa den lei pa laga tas na kaha lo mi a siguié.'
"Mi'n sa ku bo ta'tin plaka den bo tas" el a reakshoná
Mi a sigui wak rònt. E dama a sigui mi, miéntras e supuestamente doño i doña ta opservá e esena, i dos otro dama kliente mi ta pensa di Antia a keda ta sagudí kabes komo sifuera nan a duna mi rason.
"Mai ta kumpra mi ta duna bo un bon deskuento!"
Mi a hisa kara mira e bendedó. "Tende mi un kos aki señora, mi ta paga ku dòler y euro balor di bo artíkulo. Mi ta sinti mi masha inkómodo den e tienda aki ku mi a drenta pa promé bia'.
Bo'n preokupá mi ta kumpra"
Mi kier a kompará e preisnan i a fiha mi bista riba algun kamisa kologá na muraya. E dama a baha un kamisa i ta mustra mi e kalidat.
Mi a inform’é ki sorto di material esaki ta debí ku e ta pusha e kamisa bou di mi nanishi.
"Ta un tela fini, fula tela karu"
Mi di kuné 'si mi ta mira pero ta ki esaki ta dakron, katuna jersey ...'
E di ku mi ta un tela ku no ta kima, m'a hisa kara mir’é i spar e mi kontestá.
"Mai ta haña un bon deskuento"
Mi a kontest’é: "Sra. mi no ta e klientenan di saté ku batata, mi ta paga e preis ku tin ei riba.
Danki pa bo servisio, ami lo no bishitá e tienda'ki mas"
Saliendo ei m'a bishitá un otro tienda surtí ku otro sorto di artíkulo. Aki ta parse Portugues ta na mando.
M'a kumpra algun artíkulo i paga pero e resibu a keda tras.
Kariñosamente m'a informá pa e resibu ku mi ta spera di risibí huntu ku e kambio.
E dama hóben bunita di aparensia a mira mi ku un kara di tiger, miéntras klientenan ta para pa paga, i esun ku ta paketá ta tuma plaka i pusha na kaha.
Un ratu e resibu a sali i a resultá ta $ teken. Mi a informá ku ta na dòler e preisnan ta. E dama a eksagerá 'n ta ku florin b'a paga ta ki bo ke anto?"
M'a mantené mi kalmu, manera un karné. "sra., ora mi presentá na belasting e resibu di dòler miéntras m'a paga na florin mi tin un problema"
"Awèl shon, ta bo so ta reklamá pasobra e kaha aki no ta saka florin i nos tin anjos ta drei asina sin reklamo"
'Danki mi shon, ami lo no reklamá bo, pero poko poko ku impuesto'
Un biaha mas mi a komprondé ku ta difísil komuniká ku otro riba e pida baranka.
Kosnan ta bai un rumbo ku e pueblo ta kere ku t’asina tur kos mester bai te ora tur kos bai pega, djis pasobra no ta
interesá di sa di kon òf pakiko te pa prepará riba konsekuensianan.
Djei mi a drenta un otro tienda pegá, un depósito surtí ku.. si bo no logra anto bai kas numa.
artíkulo na preis di famia te na e Jan Modaal.
4 dama servisial, hasiendo esfuerso pa satisfasé e klientela ku ta basha drenta. Veredas ku 2 yu’i Kòrsou puro ta frega atras na otro pa pasa, tin hasta ta riska pasa 4 den liña...hesta kurashi!
Koriente a kai afó, e tienda yen a surgi un pániko. E 4 damanan servisial ta duna lo máksimo pa mantené e benta miéntras e kaha no por funshoná sin koriente.
M'a hala na airu spera un ratu. E servisio tabata estupendo.
Na kantor di Gobièrnu
Mi a wòrdu yudá dor di un dama konosí den komunidat. Su presensia i aserkamentu so ta laga bo sinti ku Kòrsou tin hendenan, ku konosé nan trabou i ta duna balor, esfuerso ta pa yuda otro.
Lástima mi no por menshoná e persona su servisio, pero si mi a bis’é ku lo mi sòru pa duna un plùs pùnt ora mi ta papia. Pasobra ta poko bo ta topa. Awor e puesto ku e ta bekleed ta unu ku bo mester ta biní di bon skol i kas, pa duna e servisio.
Ta yega momentu pa konsientisá e doño di trabou ku ta preshoná e trahadó, i e trahadó mes ku mester brinda servisio di su komportashon òf bai un kurso.
Sino nos lo no sobra kliente pa kumpra, si no tin servisio.
Danki pa bo a lesa mi reakshon i hasi algu ku esaki.
Nina
Titulo: Hòmber di misa
Fecha: 27 di ougùstùs 2008
Di: Nina Seilen, Ulanda
Reyna Joe, risibí un saludo for di leu.... ayá.
Mi a kaba di lesa bo relato "hòmber di misa". Ta pa nos para ketu ku no ta promé ni último e kasonan aki ta.
1.) Ki hamber e persona tin
2.) Unda e kier ta: aki pará na un kaminda òf sigui mas ayá den e mundu ku su desaroyo
3.) Kiko ta nifiká felisidat pa e persona. I tin mas pregunta ku ta e persona por kontestá.
Hopi bia' un famia por permití su mes un luho (material) ku kualke famia di ménos rekurso no por yega.
----Laga nos pone ku e persona aki no tin e falta---
Tempu el a drenta bida el a spera di madurá. Falta di sèks, komunikashon, higiena, sosialisashon, falta di famia uní i kuantu otro kos mas den bida ku te ainda e no a ni por realisá/konkretisá.
Apesar di tur loke e tin rondó di dje, e ta sintá ku un soledat enorme.
El a skohe misa, pa sosialisá, skondiendo tras di e kortina di soledat.
Broma ku tur loke e por tin, bistiendo e máskara di payaso ku ta hari tur ora.
Un doló di kabes e no por keha, --pasobra ta flohera, problema finansiero, òf... ta otro na liña.
Si e mustra su punto di bista --- e ta konfrontá agresividat.---
E gòlpi mas grandi ta ora e konfia e pastor, ku esaki ta eskalá e problema den misa, kaminda e bisiña di mas serka ta komentá ku ta bida di su bisiña kompader.
Soledat ta e enemigu di mas grandi di alma i den un famia.
Gustosamente lo mi kier kombersá mas den un próksimo okashon. Muhé entre muhé.
Saludo di Nina.
Título: Kritiek
Fecha: Djabièrnè 1 di ougùstùs 2008
Di: Hans Bicker, Kòrsou
Geachte señora Joe,
Ik heb uw artikel gelezen in La Prensa van 28 juli j.l. en wil daar graag op reageren. Met uw welnemen doe ik dat ik het Nederlands, omdat ik geen spellchecker Papiamentu heb en ik deze taal iets minder goed beheers dan het Nederlands.
Over het algemeen ben ik het wel eens met de strekking van uw artikel en blij dat het nu eens niet gaat over makamba's maar over onze andere recent geïmporteerde vreemdelingen (of moet ik zeggen "recent geïnvadeerde vreemdelingen"?).
Vreemdelingen moeten in een ander land respect tonen voor de zeden en gewoontes van dat land en zoveel mogelijk de taal van het land leren. Prima. Maar u gaat wel ver door te stellen dat een vreemdeling dan geen kritiek mag hebben op het gastland. Wij zijn inderdaad een ruimhartig eiland waar velen zomaar kunnen binnenkomen en daar hebben sommigen van ons wel eens problemen mee. Dit is goed te vergelijken met Nederland waar men dat bezwaar ook wel eens hoort. Die vreemdelingen daar krijgen gratis medische behandeling, uitkeringen, etc. etc. Ook in Nederland leren velen de landstaal niet. Maar wat kritiek geven betreft, daar heeft men blijkbaar geen problemen mee. Men gaat daar zelfs zover dat je ervoor betaald krijgt. Vele vreemdelingen richtingen stichtingen op, die door de overheid gesubsidieerd worden, om hun belangen te behartigen (er zijn daar meer dan 100 Antilliaanse en Surinaamse stichtingen) en daarbij vaak kritiek te uiten op bijvoorbeeld het Nederlandse vreemdelingenbeleid. Gelukkig zijn we hier nog niet zover en komen we wellicht nooit zover. Men ziet dat daar in Holland trouwens niet als gebrek aan respect. Maar ja, dat zijn Hollanders. De Antillianen, die daar wonen, hebben er in ieder geval geen probleem mee.
Uit uw betoog wil ik twee dingen uitlichten: het verband tussen kritiek en respect en de taalkwestie. Ik praat daar vrijwel dagelijks met vele 'binnen- en buitenlanders' over en heb daar zo mijn mening over gevormd.
Van de Latinos die ik spreek, hoor ik meestal weinig echte open kritiek. Alleen als je er echt naar vraagt zul je –meestal heel bedachtzaam- een antwoord krijgen. Wat ik bijvoorbeeld hoor is, dat zij het onrechtvaardig vinden, dat Curaçao jaarlijks miljoenen uit Nederland ontvangt en Nederland garant staat voor onze Nationale Bank, waardoor onze gulden sterk staat en niet devalueert, en dat hun vaderland onafhankelijk is en het helemaal zelf moet opknappen,. Daardoor zijn wij rijker dan zij. Natuurlijk, zij profiteren daarvan, maar zij vinden dat yu'i'Korsou daar ook van profiteert. Is dat onaanvaardbare kritiek? Gebrek aan respect? Nee, ik vind van niet.
Een ander punt dat zij opwerpen is, dat zij hier schandelijk uitgebuit worden. Ze verdienen uiteraard meer dan in hun eigen land (anders kwamen ze niet hier), maar velen, vooral de vrouwen, werken hier tegen een hongerloontje van rond de 35 gulden per dag (8 uren). Daarvoor doet niet één yu'i'Korsou het (en terecht), maar daar kun je de Latinos niet de schuld van geven. Dat is een vorm van uitbuiting door de plaatselijk werkgevers. Is dat onaanvaardbare kritiek? Gebrek aan respect? Nee, ik vind van niet.
In Otrobanda loopt een politicus rond –hij heeft daar zelfs en kantoortje, familie van de geschorste baas van Curoil- die verblijfsvergunningen en Nederlandse paspoorten regelt voor Chinezen, Dominicanen, Colombianen en ander buitenlands gespuis. Daar verdient hij heel veel geld mee. Mag ik dat zeggen? Gebrek aan respect?
Het is helemaal waar dat veel Latinos geen Papiamentu spreken, terwijl ze het gemakkelijk zouden kunnen. De meeste vertellen mij eerlijk, dat ze Papiamentu teveel op het Spaans vinden lijken en dan meer een kleutervorm daarvan. Dat klinkt beledigend, maar dat voelen ze zo. En de meeste yu'i'Korsu doen hun uiterste best om hen in het Spaans te beantwoorden. Voor Hollanders ligt dat anders. Velen leren geen Papiamentu omdat ze best kunnen overleven binnen hun clubjes en werkkring van Nederlandssprekenden. Er moet nu eenmaal een noodzaak zijn. Anderzijds ken ik Hollanders die "dat taaltje" niet leren omdat ze het maar niets vinden. Kijk, als een makamba er zo over denkt ga ik met hem/haar in discussie. Dat vind ik inderdaad gebrek aan respect.
Er is een heleboel vervelende waarheid op Curaçao, die wij niet graag willen horen.Als een vreemdeling daar wat van zeg, komt het misschien beledigend over. Het gaat ook meestal om de toonzetting. Jacob Gelt Dekker is daar een sprekend voorbeeld van. Maar het is vaak wel waar. Daarom moeten wij met die kritiek wat doen en niet alleen maar boos worden.
Met vriendelijk groet,
Hans Bicker
Manda abo su reakshon, opinion i sugerensia na info@notabel.com